Bir firmaya mal verecek, bir kişiyle ortaklık kuracak ya da uzun süreli bir işe imza atacaksınız. Evrak size iş yerini göstermez. İmzadan önce dedektif firmanın bildirdiği adresi sizin için görür: İş yeri orada mı, seçilen günlerde açık mı, dışarıdan görülen hâli yapılan tanıtımla uyumlu mu, görüldüğü ölçüde raporda bulursunuz.
Bir iş yerinin önünden görülen şeyler az değildir. İş yerinin büyüklüğü, bakımı, açılıp açılmadığı, mal girişi ve yükleme hareketi bunlar arasındadır. Bir firmanın bütün durumunu anlatmazlar, ama tanıtım evrakının veremeyeceği bir bilgi sağlarlar. Rapor bunları gözlem günleriyle birlikte sıralar, özel dedektif görmediği bir şeyi yazmaz.
Sicil kaydından sonraki soru
Firma sorgulama genellikle bir kayıt aramasıyla başlar ve şirket araştırmasının bu kısmı ticaret sicilinin konusudur. Kayıt şirketin kurulduğunu gösterir, iş yerinin bugün nerede ve hangi hâlde olduğunu göstermez. Biz bu ikinci soruya çalışırız. Kaydı eksiksiz görünen bir firmanın iş yeri başka bir hâlde olabilir, ikisi birbirinin yerini tutmaz.
Hatay’da iş yeri adresleri
İş yeri araştırmasında ilk iş, adresi doğru ilçeye oturtmaktır. İskenderun’da Çay, Savaş ve Mustafa Kemal mahalleleri ile Şehit Pamir ve Atatürk caddeleri çarşının adresleridir, Payas, Dörtyol ve Belen’de iş yapan birinin ticari ilişkisi de buraya bağlı olabilir. Antakya’da iş yerleri Saraykent, Akasya, Emek ve Odabaşı çevresinde toplanır.
Payas’ta depo ilanları Çağlalık, Karşı ve Karacami adını taşır. Bir depo “İskenderun” diye tanıtıldıysa ilçesini ayrıca öğrenmek gerekir, çünkü Nardüzü Arsuz’dadır, Karayılan ise İskenderun’a bağlı olsa da çarşıdan yaklaşık 21 km uzaktır. İskenderun ve Antakya sayfaları bu farkları ilçe ilçe açıyor.
Ortak olacağınız kişi
Ortaklık teklifinde teklif sahibinin bugünkü işiyle ilgileniriz. Daha önce bir iş yeri işletmişse o yerin hangi adreste olduğunu, hâlâ açık olup olmadığını görürüz. Yeni bir iş kurulacaksa kiralandığı bildirilen yere ve oradaki hazırlığa bakarız.
Yeni bir firmayla çalışmaya başlarken
Yeni bir firmayla vadeli iş düşünüyorsanız araştırma tek noktaya yoğunlaşır: Firmanın bildirdiği yerde gerçek bir iş yeri bulunup bulunmadığı. Antakya’dan İskenderun’a ya da Kırıkhan’dan Reyhanlı’ya giden bir ticari ilişkide firmanın ilçesi işin yönünü belirler. Birden fazla ilçede iş yapan bir firmada her yer ayrı bir gün tutabilir.
Firmanın merkezi başka bir ildeyse yalnız Hatay’daki yerini ele alabiliriz. İlk görüşmede firmanın adını, bilinen adresini, ne tür bir iş düşündüğünüzü ve imza için bir tarih varsa onu öğreniriz. Elinizde teklif yazısı ya da fatura varsa üzerindeki adresi gönderebilirsiniz. Tarih yakınsa yetişip yetişemeyeceğimizi aynı görüşmede söyleriz.
İş yeri devralma teklifi
Devralma teklifinde konu, işletmenin seçilen günlerde açık olup olmadığı ve önündeki hareketidir. Çarşıdaki bir dükkânın önünde gün boyu hareket görülür, yol üstündeki bir iş yerinde ise görülen şey daha az olabilir, çalışma da buna göre kurulur. Kazanç, ciro ve kira sözleşmesinin içeriği dışarıdan görülmez, bunlar için belgeyi devreden kişiden görmeniz gerekir.
Görülmeyen konular
Gelir, borç, kasa ve banka bilgisi görebileceğimiz şeyler arasında değildir, raporda bu konularda iddia bulunmaz. Çalışanlarla konuşmuyor, kapalı alana girmiyoruz, ortağınızın evi de çalışmanın konusu olmaz. Bir firma baktığımız günlerde kapalı olabilir ve sebebi anlaşılmayabilir, her soruya cevap çıkmaz. Rapordaki bilgi gözlem günlerine aittir, imza tarihi uzaksa bunu da hesaba katmak gerekir.
Ücret işin içeriğine, süresine ve kaç gün süreceğine göre değişir. Küçük bir tedarik anlaşması ile uzun süreli ortaklık aynı kapsamı gerektirmez, kapsamı işinizin büyüklüğüne göre birlikte seçeriz. Konu ilk konuşulan yerin dışına taşacaksa size sorulur, çalışma adımları genel akışı gösterir.
Firma araştırmasında iki cevap
Yalnız firma adını biliyorum, başlanır mı?
Firmanın adresi bir ilanda, faturada ya da internet sitesinde yazıyorsa konuşabiliriz. Adres hiç yoksa bu bilgiyi sizden isteriz, çünkü araştırma bir yer üzerinden yürür.
Firmaya müşteri gibi gidip soru sorar mısınız?
Kendimizi başka biri olarak tanıtmıyoruz, firmaya soru da sormuyoruz. Çalışma dışarıdan görülebilen hâlle sınırlıdır.
Eski ortağımı araştırır mısınız?
Aranızda kalan hesap gibi açıklanabilir bir gerekçe varsa eski ortağınızın son iş yerinden yola çıkabiliriz, akış adres tespitindeki gibidir.
İlçeye göre okuyun
Öbür araştırmalar
Gözden geçirildi: